احتمال اعتیاد برای هرکس وجود دارد اما برخی افراد بیش از سایرین مستعد آن هستند؛ آنها ممکن است با یک*بار امتحان موادمخدر هم به آن معتاد شوند.

دلایل گرایش افراد به مواد*مخدر متفاوت است؛ اگر از خود معتادان بپرسید می*گویند که مشکل اقتصادی داشته*اند، جامعه با آنها راه*نیامده و رفیق ناباب همراهشان شده است. پزشکان تازگی*ها کشف کرده*اند که ژنتیک افراد نیز در گرایش به مواد*مخدر تأثیر*گذار است.



اختلالات ژنتیک، اختلالات روانی را ایجاد می*کند و آن نیز منجر به بیماری اعتیاد می*شود. وفور دسترسی به مواد*مخدر در جامعه*ای مثل جامعه ما لزوم رسیدگی به مسئله اعتیاد و معتادان را زیاد می*کند. در گفت***وگوی زیر که به مناسبت هفته جهانی مبارزه با مواد*مخدر انجام شده، از دکتر اسماعیل عباسی، پزشک و پژوهشگر حوزه اعتیاد درباره ریشه*های روانی و ژنتیک افرادی که گرایش بیشتری به اعتیاد دارند پرسش*هایی شده است.





  • چه افرادی با چه ویژگی*های شخصیتی و ژنتیک به مواد*مخدر روی می*آورند؟


کسانی که از لحاظ ژنتیک زمینه مثبت خانوادگی دارند و برخی ژن*های خاص یا برخی از ساختارهای کروموزومی یا dna خاص را دارند احتمال معتادشدنشان بسیار بیشتر است. مطالعات نشان می*دهد فرزندان والدین معتاد بیشتر از دیگران از لحاظ ژنتیک در معرض اعتیاد هستند. اگر یکی از دوقلو*های یکسان اعتیاد داشته باشد، احتمال اینکه قل یکسانش دچار اختلال یا بیماری اعتیاد شود بیشتر از برادر و خواهرهای دیگر است.



مطالعات فرزندخواندگی نیز نشان می*دهد کودکانی که از والدین معتاد به دنیا آمده*اند حتی اگر به والدین سالمی سپرده شوند که هیچ رابطه خونی با آنها ندارند و تحت مراقبت قرار بگیرند باز هم احتمال معتادشدنشان زیاد است. در عین حال اگر فرزندی از یک پدر و مادر غیرمعتاد به دنیا آمده باشد و در اختیار والدین معتاد قرار بگیرد (در ایران این امکان به*دلیل سختگیری*های موجود بعید است) با اینکه در محیط آسیب*زا بزرگ شده است امکان ابتلا به اعتیاد در او کم است.



همینطور از آنجا که اختلالات روانی با اختلالات ژنتیک بسیار نزدیکند، همبستگی بین اختلالات روانی و اعتیاد بسیار محتمل است. اعتیاد در افرادی که ساختارهای روانی ضد*اجتماع دارند یا از اضطراب زیاد و افسردگی شدید رنج می*برند با شیوع بیشتری دیده می*شود. همچنین افرادی که به*اصطلاح دوقطبی هستند و دوره*هایی از افسردگی و سرخوشی را به*صورت متناوب تجربه می*کنند نیز مستعد سوء*مصرف مواد*مخدر هستند. این افراد یا برای پنهان کردن افسردگی*شان رو به مواد محرک می*آورند یا برای اینکه سرخوشی خود را سرپوش بگذارند از مواد*مخدر استفاده می*کنند.





  • آیا اختلالات روانی و شخصیتی که اشاره کردید در گرایش به مواد*مخدر سنتی و صنعتی تأثیر دارد؟


نمی*توان تفکیک دقیقی کرد. این دو با هم همپوشانی دارند. اینطور نیست که کسانی که افسرده* هستند فقط تریاک مصرف *کنند و کسانی که سرخوشی دارند از شیشه استفاده *کنند. دیده شده که جز شیشه که تبلیغات زیادی روی آن انجام شده، معمولا یک راه مصرفی برای مواد*مخدر وجود دارد. افراد معمولا با سیگار شروع می*کنند، بعد به حشیش روی می*آورند*، سپس تریاک استفاده می*کنند، در حالات شدید*تر به هروئین گرایش پیدا می*کنند و پس از آن به کراک و نهایتا به ترامادول و شیشه روی می*آورند. با این حال دیده شده که برخی از افراد از این مسیر پیروی نمی*کنند. این موضوع بستگی به شرایط دارد.



ممکن است در یک میهمانی یا در جمع دوستانی که برای درس خواندن دور هم جمع شده*اند فرد برای نخستین بار شیشه استفاده کند و به*تدریج به اعتیاد روی بیاورد. افرادی که به اختلالات روانی شدید*تری دچار هستند معمولا به مواد*مخدر یا محرک سافت یا نرم خیلی خوب جواب نمی*دهند؛ آنها برای رسیدن به نشئگی به مواد*مخدر یا محرک قوی روی می*آورند. شدت این اختلالات با شدت و میزان مصرف همبستگی دارد.



درمان اعتیاد با ریشه های ژنتیکی و شخصیتی


ساختار ژنتیک افراد را نمی*توان تغییر داد. البته اثبات این نکته که فرد به*دلیل اختلالات ژنتیک به مواد*مخدر گرایش پیدا کرده است کار ساده*ای نیست. به راحتی نمی*توان به افراد انگ ژنتیک بودن اختلالات را زد. با فرض اینکه اختلال فرد معتاد ژنتیک باشد، او با هر روشی که تحت درمان است باید تحت نظارت نیز باشد.



اگر او با خود کنترلی و خود نظارتی درمان را انجام دهد بسیار مؤثرتر است. درمان*های تک*بعدی مثل ترک فقط با متادون یا ترک از طریق کمپ*های غیرقانونی یا هر روش دیگری که غیرعلمی باشد مؤثر نیست. تحقیقات داخلی نشان داده که درمان*های ترکیبی که به آنها درمان*های چندمنظوره می*گویند و درمان دارویی و روانشناسی، خانواده درمانی، محیط*درمانی و استفاده از مددکار اجتماعی را شامل می*شود، بسیار مؤثرتر هستند. روش تک بعدی حتی برای افرادی که زمینه ژنتیک مثبتی ندارند و درمان کردن آنها به*نظر ساده می*آید اغلب با شکست روبه*رو می*شود.